Fiszki

Podstawy chemii - Pierwiastki, układ okresowy i budowa atomu

Podstawy chemii: symbole i właściwości pierwiastków, budowa układu okresowego, podział na metale i niemetale oraz najważniejsze pojęcia z budowy atomu.

AutorEduNori

43 kart

Klasa 7

Chemia

30+

+Klasa 8#chemia#pierwiastki#układ okresowy#metale i niemetale#symbole chemiczne#atom

Brak ocen

Zaloguj się, aby zapisywać postęp nauki.

Wybierz tryb nauki

Ucz się

Pełny zestaw, wszystkie karty po kolei

Trenuj

Znane karty pojawiają się rzadziej

Do skutku

Powtarzaj aż wszystkie znasz

Tasuj kolejnośćKarty w losowej kolejności

Losuj stronęLosowo przód lub tył jako pytanie

Wszystkie fiszki w zestawie (43)

Jaki symbol chemiczny ma wodór?To pierwszy i najlżejszy pierwiastek w układzie okresowym.: H (Hydrogenium)
Wodór jest najlżejszym gazem i stanowi około 75% masy Wszechświata.
Jaki symbol chemiczny ma tlen?Jest to pierwiastek niezbędny do oddychania i procesu spalania.: O (Oxygenium)
Tlen stanowi około 21% objętości powietrza atmosferycznego.
Jaki symbol chemiczny ma węgiel?Pierwiastek ten jest podstawą wszystkich związków organicznych.: C (Carboneum)
Węgiel występuje w kilku odmianach alotropowych: diament, grafit, fulereny.
Jaki symbol chemiczny ma azot?Gaz ten stanowi około 78% objętości powietrza, którym oddychamy.: N (Nitrogenium)
Azot jest głównym składnikiem powietrza i kluczowym pierwiastkiem w nawozach sztucznych.
Jaki pierwiastek kryje się pod symbolem Fe?Symbol pochodzi od łacińskiej nazwy tego metalu - nie od polskiej.: Żelazo (Ferrum)
Żelazo jest najważniejszym metalem w przemyśle; ma właściwości magnetyczne.
Jaki pierwiastek kryje się pod symbolem Cu?Symbol pochodzi od łacińskiej nazwy wyspy Cypr, gdzie wydobywano ten metal.: Miedź (Cuprum)
Miedź ma charakterystyczną czerwonobrązową barwę i doskonale przewodzi prąd elektryczny.
Jaki symbol chemiczny ma sód?Symbol nie pochodzi od polskiej nazwy - składa się z dwóch liter i nie ma w nim litery "s".: Na (Natrium)
Sód jest miękkim metalem, który gwałtownie reaguje z wodą.
Jaki pierwiastek kryje się pod symbolem Cl?To żółtozielony gaz o ostrym zapachu, używany do dezynfekcji wody na basenach.: Chlor (Chlorum)
Chlor jest żółtozielonym gazem trującym; wchodzi w skład soli kuchennej (NaCl).
Jaki symbol chemiczny ma wapń?Ten metal wchodzi w skład kości, zębów i skorup zwierząt morskich.: Ca (Calcium)
Wapń należy do grupy berylowców (2. grupa układu okresowego).
Jaki symbol chemiczny ma srebro?Symbol pochodzi od łacińskiego słowa - ten metal najlepiej przewodzi prąd ze wszystkich pierwiastków.: Ag (Argentum)
Srebro to metal szlachetny używany w jubilerstwie i elektronice.
Czym jest grupa w układzie okresowym?Skojarz z architekturą - to ułożenie przypomina kolumnę podpierającą dach/: Grupa to kolumna pionowa w układzie okresowym. Pierwiastki w tej samej grupie mają taką samą liczbę elektronów walencyjnych i podobne właściwości chemiczne.
W układzie okresowym jest 18 grup. Np. grupa 1. to litowce, grupa 17. to fluorowce.
Czym jest okres w układzie okresowym?Spójrz na układ w poprzek, nie z góry na dół - każdy taki pas to właśnie to pojęcie.: Okres to poziomy rząd w układzie okresowym. Pierwiastki w tym samym okresie mają tę samą liczbę powłok elektronowych.
W układzie okresowym jest 7 okresów. Wraz ze wzrostem numeru okresu rośnie liczba powłok elektronowych.
Jak brzmi prawo okresowości?Chodzi o cykliczne podobieństwa - co pewien czas wszystko wraca do podobnego wzorca, zależnie od numeru w tabeli.: Właściwości pierwiastków chemicznych uporządkowanych według rosnącej liczby atomowej powtarzają się okresowo.
Prawo to sformułował Dmitrij Mendelejew w 1869 roku. Podstawą uporządkowania jest liczba atomowa, a nie masa atomowa.
Kto jest twórcą układu okresowego pierwiastków?Był to XIX-wieczny uczony pochodzący ze wschodu Europy. Jego nazwisko rozpoczyna się na literę M.: Dmitrij Mendelejew - rosyjski chemik, który w 1869 roku opublikował pierwszą wersję układu okresowego.
Mendelejew uporządkował znane wówczas 63 pierwiastki według rosnącej masy atomowej i przewidział istnienie nieodkrytych jeszcze pierwiastków.
Ile jest grup w układzie okresowym?Policz pionowe ustawienia w tabeli - jest ich mniej niż 20, ale więcej niż 15.: W układzie okresowym jest 18 grup (kolumn pionowych).
Grupy 1-2 oraz 13-18 to grupy główne; grupy 3-12 to metale przejściowe.
Ile jest okresów w układzie okresowym?Przypomnij sobie ile było poziomych pasów.: W układzie okresowym jest 7 okresów (rzędów poziomych).
Okresy 1-3 nazywamy krótkimi, okresy 4-7 długimi. Dla lepszego zapamiętania - rzędów poziomych jest dokładnie tyle, ile dni w tygodniu.
Co oznaczają liczba atomowa (Z) i liczba masowa (A)?Z dotyczy tylko jednego rodzaju cząstek w jądrze, a A to suma dwóch typów.: Liczba atomowa (Z) to liczba protonów w jądrze atomu - jednoznacznie identyfikuje pierwiastek. Liczba masowa (A) to suma protonów i neutronów w jądrze.
Przykład: węgiel ma Z = 6 (6 protonów), a A = 12 lub 14 (w zależności od izotopu). Dla lepszego zapamiętania - Z (Zawartość) określa sam pierwiastek (tylko plusy), a A (Absolutnie wszystko) to suma cząstek w jądrze.
Gdzie w układzie okresowym znajdują się metale, a gdzie niemetale?Spójrz na układ - ta część, w której jest więcej pierwiastków, to właśnie ta grupa. Druga jest mniej liczna i po przeciwnej stronie.: Metale znajdują się po lewej stronie i w środku układu okresowego. Niemetale znajdują się po prawej stronie układu. Granicę wyznacza linia schodkowa od boru (B) do polonu (Po).
Metale stanowią około 80% wszystkich pierwiastków. Półmetale leżą wzdłuż linii schodkowej.
Wymień cztery charakterystyczne cechy metali.Pomyśl, dlaczego garnki robi się z metalu, a kable z miedzi.: 1. Połysk metaliczny - błyszcząca powierzchnia 2. Przewodnictwo cieplne i elektryczne - dobrze przewodzą ciepło i prąd 3. Kowalność i ciągliwość - można je kuć w cienkie blachy i wyciągać w druty 4. Stan stały w temperaturze pokojowej (z wyjątkiem rtęci)
Wyjątkiem od stanu stałego jest rtęć (Hg) - jedyny metal ciekły w temperaturze pokojowej.
Wymień cztery charakterystyczne cechy niemetali.Pomyśl o kawałku siarki - nie da się go rozkuć młotkiem, tylko się skruszy.: 1. Brak połysku metalicznego - matowa powierzchnia 2. Słabe przewodnictwo ciepła i prądu (izolatory) 3. Kruchość - w stanie stałym łatwo się kruszą 4. Różne stany skupienia w temperaturze pokojowej - gazy (tlen, azot), ciecze (brom), ciała stałe (siarka, węgiel)
Wyjątkiem jest grafit - odmiana węgla przewodząca prąd.
Co to są półmetale? Podaj dwa przykłady.Leżą na granicy - wzdłuż "schodów" oddzielających metale od niemetali.: Półmetale (metaloidy) to pierwiastki o właściwościach pośrednich między metalami a niemetalami. Przykłady: krzem (Si) i german (Ge) - oba są półprzewodnikami.
Półmetale to: B, Si, Ge, As, Sb, Te, Po. Są kluczowe w elektronice jako materiały półprzewodnikowe.
Które pierwiastki zaliczamy do metali szlachetnych? Podaj trzy przykłady.Używa się ich w jubilerstwie - pierścionki, łańcuszki, bransoletki.: Metale szlachetne to metale odporne na korozję i działanie kwasów. Przykłady: złoto (Au), srebro (Ag), platyna (Pt).
Metale szlachetne nie reagują z tlenem ani wodą, dlatego nie rdzewieją i zachowują połysk.
Jakie właściwości ma rtęć (Hg) i dlaczego jest wyjątkowa wśród metali?Widziałeś ją w dawnych termometrach - jest cieczą, ale wygląda jak srebro.: Rtęć jest jedynym metalem ciekłym w temperaturze pokojowej. Ma srebrzysty połysk, jest bardzo gęsta i toksyczna.
Rtęć tworzy ciekłe stopy (amalgamaty) z wieloma metalami, np. ze srebrem - stosowano je w plombach dentystycznych.
Dlaczego sód (Na) i potas (K) przechowuje się w nafcie?Te metale są tak reaktywne, że nie można ich trzymać na powietrzu - trzeba je przed czymś chronić.: Sód i potas gwałtownie reagują z wodą i tlenem z powietrza. Nafta izoluje je od powietrza i wilgoci, zapobiegając niebezpiecznym reakcjom.
Reakcja sodu z wodą: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑. Wydziela się wodór i dużo ciepła - sód "biega" po powierzchni wody.
Jaka jest różnica między przewodnikiem a izolatorem? Podaj przykład każdego.Pomyśl o kablach elektrycznych - z czego jest środek, a z czego otoczka.: Przewodnik dobrze przewodzi prąd elektryczny, bo ma swobodne elektrony. Przykład: miedź (Cu). Izolator nie przewodzi prądu. Przykład: siarka (S) - niemetal.
Metale są przewodnikami, niemetale (poza grafitem) są izolatorami. Półmetale (np. krzem) są półprzewodnikami.
Co to znaczy, że metal jest kowalny i ciągliwy? Podaj przykład.Złotnik potrafi z bryłki zrobić cieniutką blaszkę albo niteczkę - dlaczego?: Kowalność - metal można rozpłaszczyć młotkiem w cienką folię lub blachę. Ciągliwość - metal można rozciągnąć w cienki drut. Przykład: złoto (Au) - można je rozkuć w folię o grubości kilku atomów.
Większość metali jest kowalna i ciągliwa. Niemetale w stanie stałym są kruche - pękają pod uderzeniem.
Jakie są właściwości tlenu (O) jako pierwiastka?Bez niego ogień gaśnie, a my nie możemy oddychać - ale sam się nie pali.: Tlen to bezbarwny, bezwonny gaz, niepalny, ale podtrzymujący spalanie. Jest niezbędny do oddychania organizmów tlenowych. Stanowi około 21% objętości powietrza.
Tlen występuje w przyrodzie jako O₂ (cząsteczka dwuatomowa) oraz O₃ (ozon). Jest najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem w skorupie ziemskiej (ok. 46% masy).
Jakie są właściwości wodoru (H) jako pierwiastka?Jest 14 razy lżejszy od powietrza i kiedyś wypełniano nim sterowce. Niestety łatwo ulega zapłonowi.: Wodór to bezbarwny, bezwonny gaz, najlżejszy ze wszystkich gazów. Jest palny - tworzy z tlenem mieszaninę piorunującą. Nie podtrzymuje oddychania.
Wodór spala się w tlenie, tworząc wodę: 2H₂ + O₂ → 2H₂O. Jest najpowszechniejszym pierwiastkiem we Wszechświecie.
Jakie są właściwości węgla (C) i w jakich odmianach występuje?Ten sam pierwiastek może tworzyć zarówno najtwardszy minerał, jak i miękki wkład w ołówku.: Węgiel jest niemetalem występującym w kilku odmianach alotropowych: - Diament - najtwardszy minerał, przezroczysty, izolator - Grafit - miękki, czarny, przewodzi prąd - Fulereny - kuliste cząsteczki węgla (np. C₆₀)
Węgiel jest podstawą chemii organicznej - wszystkie związki organiczne zawierają węgiel.
Jakie są właściwości azotu (N) i gdzie występuje w przyrodzie?Jest go w powietrzu prawie 4 razy więcej niż tlenu.: Azot to bezbarwny, bezwonny gaz, niepodtrzymujący spalania ani oddychania. Stanowi około 78% objętości powietrza. W stanie ciekłym ma temperaturę −196°C.
Azot jest mało reaktywny chemicznie ze względu na silne wiązanie potrójne w cząsteczce N₂. Jest kluczowym składnikiem białek i nawozów.
Jakie są właściwości żelaza (Fe) i gdzie znajduje zastosowanie?Jest podstawą budownictwa i przemysłu - wieżowce, mosty, samochody nie powstałyby bez niego.: Żelazo to srebrzystobiały metal o właściwościach magnetycznych. Jest kowalne i ciągliwe. Łatwo koroduje (rdzewieje). Główne zastosowanie: produkcja stali - stopu żelaza z węglem.
Żelazo jest czwartym najpowszechniejszym pierwiastkiem w skorupie ziemskiej. Magnetyt (Fe₃O₄) to naturalny magnes.
Jakie są właściwości miedzi (Cu) i do czego się ją wykorzystuje?Większość kabli elektrycznych w domach ma właśnie ten kolor w środku.: Miedź to czerwonobrązowy metal, bardzo dobrze przewodzący prąd i ciepło. Jest kowalna i ciągliwa. Nie koroduje łatwo - pokrywa się zieloną patyną. Zastosowanie: przewody elektryczne, instalacje, stopy (mosiądz, brąz).
Patyna na miedzi to zasadowy węglan miedzi(II). Miedź była jednym z pierwszych metali używanych przez człowieka.
Jakie są właściwości chloru (Cl)? Gdzie znajduje zastosowanie?Czujesz jego zapach na basenie - choć to, co czujesz, to produkty reakcji z zanieczyszczeniami, nie on sam.: Chlor to żółtozielony, duszący gaz o ostrym zapachu. Jest trujący i silnie reaktywny. Zastosowanie: dezynfekcja wody pitnej i basenowej, produkcja PVC, wybielanie tkanin i papieru.
Chlor należy do fluorowców (grupa 17.). W przyrodzie występuje głównie w postaci chlorku sodu (NaCl) - soli kuchennej.
Jakie są właściwości sodu (Na) jako pierwiastka?Ten metal jest tak plastyczny, że można go przekroić zwykłym nożem kuchennym.: Sód to miękki, srebrzystobiały metal, który można kroić nożem. Jest bardzo reaktywny - gwałtownie reaguje z wodą, wydzielając wodór. Przechowuje się go w nafcie. Jest dobrym przewodnikiem ciepła i prądu.
Sód należy do grupy litowców (1. grupa). Jego jony Na⁺ są niezbędne do przewodzenia impulsów nerwowych w organizmie.
Czym jest atom?Jest tak mały, że nie widać go gołym okiem - to podstawowy "klocek", z którego zbudowana jest materia.: Atom to najmniejsza część pierwiastka chemicznego zachowująca jego właściwości. Składa się z jądra (protony + neutrony) i powłok elektronowych (elektrony).
Atom jest elektrycznie obojętny - liczba protonów równa się liczbie elektronów. Średnica atomu to około 10^-10 m.
Czym jest pierwiastek chemiczny?W układzie okresowym jest ich 118 - każdy ma unikalną nazwę i symbol.: Pierwiastek chemiczny to substancja złożona z atomów o tej samej liczbie atomowej (Z). Nie można jej rozłożyć na prostsze substancje metodami chemicznymi.
Przykłady pierwiastków: tlen (O), żelazo (Fe), złoto (Au). Woda (H₂O) to już nie pierwiastek, tylko związek chemiczny.
Czym jest związek chemiczny? Podaj przykład.Substancja, która powstaje z trwałego połączenia różnych "klocków" (atomów).: Związek chemiczny to substancja złożona z co najmniej dwóch różnych pierwiastków połączonych wiązaniami chemicznymi. Przykład: woda (H₂O) - wodór + tlen.
Związek chemiczny ma inne właściwości niż tworzące go pierwiastki. Np. NaCl (sól) bardzo różni się od sodu (reaktywny metal) i chloru (trujący gaz).
Czym są izotopy? Podaj przykład.Ten sam pierwiastek ma taką samą liczbę dodatnich cząstek w jądrze, ale różni się liczbą cząstek obojętnych.: Izotopy to odmiany tego samego pierwiastka o tej samej liczbie protonów (Z), ale różnej liczbie neutronów. Mają tę samą liczbę atomową, ale różną liczbę masową. Przykład: węgiel-12 (¹²₆C) i węgiel-14 (¹⁴₆C).
Większość pierwiastków ma kilka izotopów. Izotopy promieniotwórcze (np. ¹⁴C) z czasem ulegają rozpadowi.
Czym są elektrony walencyjne i dlaczego są ważne?To one odpowiadają za to, z kim i jak dany pierwiastek się "łączy".: Elektrony walencyjne to elektrony znajdujące się na ostatniej (najbardziej zewnętrznej) powłoce atomu. Decydują one o właściwościach chemicznych pierwiastka i o tym, jakie wiązania tworzy z innymi atomami.
Pierwiastki w tej samej grupie mają tyle samo elektronów walencyjnych, dlatego mają podobne właściwości chemiczne.
Co to jest jednostka masy atomowej (u)?Do jej zdefiniowania wykorzystano jeden konkretny izotop, ten o 6 protonach i 6 neutronach - węgla.: Jednostka masy atomowej (u) to 1/12 masy atomu izotopu węgla ¹²C. Służy do wyrażania mas atomów i cząsteczek. 1 u ≈ 1,66 · 10^-27 kg.
Masy atomowe podawane w układzie okresowym są wartościami średnimi uwzględniającymi zawartość poszczególnych izotopów w przyrodzie.
Co to są gazy szlachetne i gdzie leżą w układzie okresowym?Arystokracja układu okresowego - leżą na samym prawym skraju tabeli.: To pierwiastki 18. grupy (np. hel, neon, argon). Są to gazy jednoatomowe, które są bierne chemicznie (bardzo niechętnie reagują z innymi pierwiastkami).
Ich bierność wynika z faktu, że mają całkowicie zapełnioną ostatnią powłokę elektronową (tzw. oktet lub dublet elektronowy).
Jakie ładunki elektryczne mają protony, neutrony i elektrony?Zwróć uwagę na pierwsze litery dwóch pierwszych cząstek (P... i N...), to świetna wskazówka. Trzecia cząstka krąży wokół jądra i musi dokładnie równoważyć tę pierwszą.: Protony (+) - ładunek dodatni. Neutrony (0) - obojętne (brak ładunku). Elektrony (-) - ładunek ujemny.
Ponieważ atom ma tyle samo protonów co elektronów, ładunki się znoszą i cały atom jest elektrycznie obojętny.
Jaka jest różnica między właściwościami fizycznymi a chemicznymi substancji?Jeśli sprawdzasz, czy coś tonie w wodzie - to pierwsza kategoria. Jeśli sprawdzasz, czy to spłonie - to druga.: Fizyczne to te, które można zbadać zmysłami lub zmierzyć (np. stan skupienia, barwa, gęstość, rozpuszczalność). Chemiczne to zachowanie substancji w reakcjach (np. palność, reaktywność, toksyczność, zapach).
Zapach i smak to ciekawe przypadki. Ponieważ odczuwamy je dzięki reakcjom chemicznym w naszych receptorach, na lekcjach chemii zaliczamy je do właściwości chemicznych. Warto jednak wiedzieć, że w świecie naukowym często uważa się je za właściwości fizyczne, gdyż ich badanie nie niszczy próbki.