Fiszki

Demokracja, konstytucja i trójpodział władzy

Pojęcia demokracji, konstytucji i trójpodziału władzy. Rola parlamentu, rządu i sądów oraz zasady działania systemu politycznego RP.

AutorEduNori

32 kart

Klasa 8

Społeczeństwo i obywatelstwo

#ustrój#demokracja#konstytucja#trójpodział władzy#wos

Brak ocen

Zaloguj się, aby zapisywać postęp nauki.

Wybierz tryb nauki

Ucz się

Pełny zestaw, wszystkie karty po kolei

Trenuj

Znane karty pojawiają się rzadziej

Do skutku

Powtarzaj aż wszystkie znasz

Tasuj kolejnośćKarty w losowej kolejności

Losuj stronęLosowo przód lub tył jako pytanie

Wszystkie fiszki w zestawie (32)

Co oznacza słowo "demokracja" i na czym polega ten ustrój?: Demokracja to ustrój, w którym władza należy do ludu (narodu). Obywatele decydują o sprawach państwa bezpośrednio lub przez wybranych przedstawicieli, a decyzje zapadają większością głosów przy poszanowaniu praw mniejszości.
Greckie słowa: demos - lud, kratos - władza. Razem znaczą "władza ludu".
Czym jest demokracja bezpośrednia i jakie są jej formy?: Demokracja bezpośrednia polega na tym, że obywatele sami podejmują decyzje, bez pośredników. Jej formy to: - referendum - zgromadzenie ludowe - inicjatywa ludowa (obywatelska)
Na czym polega demokracja pośrednia (przedstawicielska)?: Obywatele wybierają swoich przedstawicieli (np. posłów, senatorów, radnych), którzy w ich imieniu sprawują władzę i podejmują decyzje.
Co to jest referendum i jakie wyróżniamy jego rodzaje?: Referendum to głosowanie, w którym obywatele wypowiadają się w ważnej sprawie państwa lub wspólnoty. Wyróżniamy referendum: - ogólnokrajowe - lokalne
Aby referendum ogólnokrajowe było wiążące, musi wziąć w nim udział więcej niż połowa uprawnionych (frekwencja > 50%). Przykłady z historii Polski: Konstytucja RP (1997 r.) oraz wejście do UE (2003 r.).
Na czym polega obywatelska inicjatywa ustawodawcza i ile podpisów jest potrzebnych?: Obywatelski projekt ustawy może wnieść do Sejmu grupa co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu, którzy złożą podpisy pod projektem ustawy.
Inicjatywa obywatelska to forma demokracji bezpośredniej przewidziana w Konstytucji RP.
Czym jest społeczeństwo obywatelskie i jakie organizacje je tworzą?: Społeczeństwo obywatelskie to obywatele, którzy dobrowolnie zrzeszają się i działają dla wspólnego dobra. Tworzą je m.in.: - organizacje pozarządowe (NGO) - fundacje - stowarzyszenia
NGO to skrót od angielskiego non-governmental organization - organizacja pozarządowa.
Wymień pięć zasad, jakimi powinny się cechować demokratyczne wybory do Sejmu.: Wybory do Sejmu są: 1. powszechne 2. równe 3. bezpośrednie 4. proporcjonalne 5. odbywają się w głosowaniu tajnym
Wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie i tajne, ale w odróżnieniu od sejmowych - są większościowe (nie są równe i proporcjonalne).
Wyjaśnij różnicę między czynnym a biernym prawem wyborczym.: Czynne prawo wyborcze to prawo do głosowania w wyborach (przysługuje od 18. roku życia). Bierne prawo wyborcze to prawo do kandydowania, czyli bycia wybieranym.
Bierne prawo wyborcze do Sejmu przysługuje od 21 lat, do Senatu od 30 lat, a na urząd Prezydenta RP od 35 lat.
Wymień najważniejsze cechy państwa demokratycznego.: Do cech państwa demokratycznego należą m.in.: - pluralizm polityczny - wolności i prawa obywatelskie - praworządność - suwerenność narodu - trójpodział władzy
Pluralizm polityczny oznacza m.in. możliwość swobodnego tworzenia i działania wielu różnych partii politycznych (brak systemu jednopartyjnego).
Czym jest konstytucja i dlaczego nazywamy ją ustawą zasadniczą?: Konstytucja to najważniejszy akt prawny w państwie (ustawa zasadnicza). Określa ustrój państwa, jego najważniejsze organy, prawa i obowiązki obywateli oraz zasady działania władzy.
Kiedy uchwalono i kiedy weszła w życie obecna Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej?: Konstytucja RP została uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe 2 kwietnia 1997 r., zatwierdzona w referendum 25 maja 1997 r., a weszła w życie 17 października 1997 r.
Była to pierwsza w pełni demokratyczna konstytucja III Rzeczypospolitej po przemianach 1989 r.
Na czym polega nadrzędność konstytucji i jak wygląda hierarchia aktów prawnych?: Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Niżej w hierarchii znajdują się kolejno: 1. ratyfikowane umowy międzynarodowe 2. ustawy 3. rozporządzenia 4. akty prawa miejscowego
Akty niższej rangi nie mogą być sprzeczne z aktami wyższej rangi; w razie sprzeczności pierwszeństwo ma akt wyższy.
Czym jest preambuła konstytucji i jaką pełni rolę?: Preambuła to uroczysty, wstępny fragment konstytucji. Określa cele, wartości i zasady, którymi kierowano się przy jej tworzeniu. Polska preambuła zaczyna się od słów: "W trosce o byt i przyszłość naszej Ojczyzny..."
Na czym polega zasada demokratycznego państwa prawnego?: Państwo i jego organy działają na podstawie prawa i w jego granicach, a nie według dowolnych decyzji władzy. Konstytucja RP stanowi, że Polska urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej.
Co oznacza zasada suwerenności narodu w Konstytucji RP?: Naród jest najwyższą władzą w państwie (suwerenem). Zgodnie z art. 4 Konstytucji RP władza zwierzchnia należy do Narodu, który sprawuje ją bezpośrednio lub przez swoich przedstawicieli.
Jakie jest główne zadanie Trybunału Konstytucyjnego?: Trybunał Konstytucyjny bada zgodność ustaw i innych aktów normatywnych z konstytucją oraz orzeka w sprawach sporów kompetencyjnych między organami państwa.
Jeśli Trybunał stwierdzi, że przepis jest niezgodny z konstytucją, przepis ten traci moc obowiązującą.
Na czym polega koncepcja trójpodziału władzy i kto ją sformułował?: Jest to koncepcja sformułowana przez Monteskiusza. Władza dzieli się na: 1. ustawodawczą 2. wykonawczą 3. sądowniczą Podział zapobiega nadużyciom, bo władze wzajemnie się kontrolują i równoważą.
Monteskiusz to żyjący w XVIII wieku francuski myśliciel epoki oświecenia. Opisał tę ideę w dziele "O duchu praw".
Które organy sprawują w Polsce władzę ustawodawczą i na czym ona polega?: Władzę ustawodawczą sprawują Sejm i Senat (parlament). Polega ona na uchwalaniu ustaw, czyli najważniejszych po konstytucji aktów prawnych.
Czym jest Zgromadzenie Narodowe i kiedy jest zwoływane?: To wspólne posiedzenie Sejmu i Senatu, obradujące pod przewodnictwem Marszałka Sejmu. Zwołuje się je rzadko, np. aby odebrać przysięgę od nowo wybranego Prezydenta RP lub postawić go w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu.
Które organy sprawują w Polsce władzę wykonawczą?: Władzę wykonawczą sprawują Prezydent RP oraz Rada Ministrów (rząd). Do jej zadań należy m.in. wykonywanie ustaw i bieżące kierowanie państwem.
Kto sprawuje w Polsce władzę sądowniczą i co oznacza niezawisłość sędziów?: Władzę sądowniczą sprawują sądy i trybunały. Sędziowie są niezawiśli - w orzekaniu podlegają tylko konstytucji i ustawom, a nie naciskom polityków czy innych organów władzy.
Do władzy sądowniczej należą m.in. Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne, Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu.
Ilu posłów liczy Sejm i jak długo trwa jego kadencja?: Sejm liczy 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych, a jego kadencja trwa 4 lata.
Ilu senatorów liczy Senat i jak długo trwa jego kadencja?: Senat liczy 100 senatorów wybieranych w wyborach powszechnych, a jego kadencja trwa 4 lata.
Wymień i krótko opisz trzy podstawowe funkcje parlamentu.: - Funkcja ustawodawcza - uchwalanie ustaw - Funkcja kontrolna - kontrola działalności rządu - Funkcja kreacyjna - powoływanie i odwoływanie części organów państwowych
Przykładem funkcji kreacyjnej jest powoływanie przez Sejm (za zgodą Senatu) Rzecznika Praw Obywatelskich. Sposób na zapamiętanie: 1. Tworzy prawo, 2. Pilnuje rządu, 3. Obsadza stanowiska.
Kto wchodzi w skład Rady Ministrów i jakie są jej główne zadania?: W skład Rady Ministrów wchodzą Prezes Rady Ministrów (premier) oraz ministrowie. Rada Ministrów prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa oraz kieruje administracją rządową.
Sejm udziela Radzie Ministrów wotum zaufania (poparcie dla jej działań); może też wyrazić wotum nieufności (wniosek o odwołanie).
Jak długo trwa kadencja Prezydenta RP i jaka jest jego rola ustrojowa?: Prezydent RP jest wybierany na 5-letnią kadencję. Jest głową państwa, najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej, czuwa nad przestrzeganiem konstytucji i reprezentuje państwo na zewnątrz.
Jakie trzy możliwości ma Prezydent RP, gdy otrzyma z parlamentu ustawę do podpisu?: Prezydent może: 1. Podpisać ustawę (wtedy wchodzi w życie) 2. Zastosować weto (odmówić podpisu i zwrócić do Sejmu) 3. Skierować ją do Trybunału Konstytucyjnego (aby zbadał jej zgodność z Konstytucją)
Czym zajmuje się Trybunał Stanu?: To organ władzy sądowniczej, który sądzi najwyższych urzędników państwowych (np. Prezydenta, premiera, ministrów) za naruszenie konstytucji lub ustaw w związku z zajmowanym stanowiskiem.
Jaki organ stwierdza ważność wyborów do Sejmu, Senatu oraz wyborów prezydenckich w Polsce?: Ważność wyborów stwierdza Sąd Najwyższy.
Sąd Najwyższy rozpatruje również protesty wyborcze zgłaszane przez obywateli.
Czym w parlamencie jest koalicja rządząca, a czym opozycja?: Koalicja rządząca to sojusz partii politycznych, które mają większość w parlamencie i tworzą rząd. Opozycja to partie, które pozostają poza rządem, ale uczestniczą w pracach parlamentu, kontrolując i krytykując działania władzy wykonawczej.
Kto tymczasowo przejmuje obowiązki Prezydenta RP w przypadku jego śmierci, rezygnacji lub usunięcia z urzędu?: Obowiązki Prezydenta RP przejmuje tymczasowo Marszałek Sejmu. W razie gdyby Marszałek Sejmu nie mógł tego zrobić, obowiązki te przejmuje Marszałek Senatu.
Wynika to z zasady ciągłości władzy państwowej - funkcja głowy państwa nie może pozostać nieobsadzona.
Czym jest immunitet (np. poselski lub sędziowski)?: To specjalna ochrona prawna. Osoba posiadająca immunitet nie może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej ani aresztowana bez zgody odpowiedniego organu (np. Sejmu w przypadku posła).